Η διαδρομή της Εθνικής ομάδας στα Ευρωμπάσκετ πριν από τον θρίαμβο της Αθήνας δεν είναι μια απλή καταγραφή αποτελεσμάτων· είναι ένα χρονικό ωρίμανσης, γεμάτο αγώνες χωρίς τηλεοπτικές κάμερες, αεροπορικά ταξίδια με ενδιάμεσες στάσεις, γήπεδα με ελάχιστο κόσμο και παίκτες που έπαιζαν περισσότερο με την ψυχή παρά με την εμπειρία.
Από το Κάιρο του 1949 έως τη το Λιμόζ και τη Ναντ το 1983, η Ελλάδα συμμετείχε σε έντεκα ευρωπαϊκά πρωταθλήματα, κουβαλώντας κάθε φορά τις ελπίδες ενός αθλήματος που τότε ακόμη αναζητούσε τον ρυθμό του στη χώρα μας.
Κάποιες φορές η παρουσία της ήταν διακριτική, άλλες άφηνε πίσω της ίχνη αξιοπρέπειας, κι άλλοτε προκαλούσε σιωπηλές απογοητεύσεις που όμως δεν διέκοψαν ποτέ την πίστη σε μια καλύτερη συνέχεια. Μέσα από αλλαγές γενεών, μεταβατικές περιόδους, ηχηρές ήττες αλλά και αναλαμπές ποιότητας, η Εθνική μάζευε εμπειρίες, προπονούσε χαρακτήρες και έστρωνε, χωρίς να το γνωρίζει, το μονοπάτι για το μεγάλο άλμα.
Σε αυτό το αφιέρωμα γίνεται αναδρομή και καταγραφή σε κάθε μια από αυτές τις έντεκα διοργανώσεις που συμμετείχε η Εθνική μας ομάδα πριν από το 1987. Κάθε τουρνουά, μια στάση στη διαδρομή. Κάθε όνομα, μια πέτρα στο χτίσιμο μιας Εθνικής που ξεκίνησε ταπεινά και έφτασε, πολλά χρόνια μετά, στην κορυφή της Ευρώπης.
Το Eurobasket του 1949 στο Κάιρο σηματοδοτεί την πρώτη παρουσία της Εθνικής Ελλάδας στη διοργάνωση! Μάλιστα η ιστορία έχει καταγράψει ότι στον πρώτο αγώνα σε Eurobasket η Ελλάδα νίκησε (46-28 την Ολλανδία) και δεν υπήρξε παίκτης με διψήφιο αριθμό πόντων. Ο Φαίδων Ματθαίου και ο Νίκος Νομικός σημείωσαν από 8 πόντους συγκεκριμένα και ήταν οι πρώτοι σκόρερ, ωστόσο η στρατηγική και οι γρήγορες πάσες, προκάλεσαν θαυμασμό από τοπικά μέσα: «Κατατρόπωσαν τους αντιπάλους τους με ευρύ σκορ!» έγραφαν χαρακτηριστικά.
Η νίκη-κλειδί ήταν με την Τουρκία (54-41) και πανηγυρίστηκε δεόντως. Πρώτον διότι εξασφάλιζε το μετάλλιο για την Εθνική ομάδα και δεύτερον διότι κάθε νίκη επί των Τούρκων εκείνη την εποχή είχε μεγάλη σημασία. Ήταν Εθνική Υπόθεση!
Μόνο που εκεί συνέβη και το άσχημο! Ο τραυματισμός του Πανταζόπουλου επηρέασε την απόδοσή του στους επόμενους αγώνες. «Απ’ αυτή την ατυχία χάσαμε την ευκαιρία για το χρυσό μετάλλιο» έλεγε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του ΣΕΓΑΣ και αρχηγός αποστολής, Απόστολος Νικολαϊδης. Η ήττα από την διοργανώτρια Αίγυπτο (39-50) ήταν το απαγορευτικό για το χρυσό ενώ ακολούθησε νέα ήττα (36-41) από τη Γαλλία.
Βέβαια η Heliopolis (που πλέον έχει ενσωματωθεί στο Κάιρο) ήταν στις «όχθες» της ερήμου και οι αγώνες διεξάγονταν σε ανοιχτό γήπεδο, με υψηλές θερμοκρασίες. Οι συνηθισμένοι σε τέτοιες συνθήκες διοργανωτές δεν είχαν προβλήματα πάντως. Και γι’ αυτό πήραν το χρυσό μετάλλιο!
«Δεν πετάτε!»
Ο Νίκος Σκυλακάκης αφηγήθηκε πως στην προεπιλογή της Εθνικής, του συλλόγου υπήρχαν αθλητές με πολιτικό υπόβαθρο (ΕΑΜίτες) και κάποιοι έλεγαν: «Δεν πετάτε»! Εννοώντας φυσικά ότι δεν θα ταξίδευαν καν στο Κάιρο! Τελικά όμως ταξιδέψανε και κατάφεραν το πρώτο μετάλλιο!
Οι θεωρίες ότι «δεν θα πετούσαν» λόγω προπαρασκευών και πολιτικών υποθέσεων, αλλά τελικά συμμετείχαν κανονικά, έμεινε σαν ανέκδοτο της εποχής. Μάλιστα όταν επέστρεψε η Εθνική στην Ελλάδα, ο Σκυλακάκης θυμάται πως οι παίκτες πήραν ως δώρο… σοκολάτες!
Ευρωμπάσκετ 1951: Με μια νίκη… όγδοη θέση!
Το 1951 στο Παρίσι η Εθνική Ελλάδας πήγε με το χάλκινο μετάλλιο από την προηγούμενη διοργάνωση, αλλά το παράδοξο ήταν ότι ουσιαστικά με μια νίκη μπήκε στην οχτάδα!
Συγκεκριμένα η νίκη επί της Πορτογαλίας (77-32) έβαλε την ελληνική ομάδα στην οχτάδα καθώς η δεύτερη που της πιστώνεται έγινε επί της Ρουμανίας άνευ αγώνος (οι Ρουμάνοι δεν κατέβηκαν στη διοργάνωση).
Μια ήττα από τη Βουλγαρία, άλλες τρεις από ΕΣΣΔ, Τσεχοσλοβακία και Ιταλία και άλλες δύο από Τουρκία και Βέλγιο έφεραν την ελληνική ομάδα στην οχτάδα παρά το ρεκόρ 2-6 (που ουσιαστικά είναι 1-6) και τις 6 συνεχόμενες ήττες!
Η Ελλάδα επέστρεψε σε Ευρωμπάσκετ μετά από 10 χρόνια και συγκεκριμένα το 1961. Με δύο ήττες (από Πολωνία και Γιουγκοσλαβία) και μια νίκη (επί της Αγγλίας) στην πρώτη φάση ενώ στους αγώνες κατάταξης ηττήθηκε από Ισπανία και Φινλανδία. Η νίκη επί της Σουηδίας την έφερε στην 17η θέση της τελικής κατάταξης.
Στο Eurobasket 1965 που διεξήχθη στη Σοβιετική Ένωση, η Εθνική Ελλάδας κατέλαβε την 8η θέση ανάμεσα σε 16 ομάδες, σημειώνοντας μια από τις καλύτερες επιδόσεις της μέχρι τότε. Η ομάδα αγωνίστηκε στον όμιλο της Τιφλίδας, όπου αντιμετώπισε δυνατές ομάδες όπως η Σοβιετική Ένωση, η Γιουγκοσλαβία και η Ιταλία.
Η Ελλάδα πέτυχε σημαντικές νίκες, όπως επί της Ιταλίας και της Γιουγκοσλαβίας, αλλά υπέστη ήττες από τη Σοβιετική Ένωση και άλλες ισχυρές ομάδες. Η ομάδα παρουσίασε ανταγωνιστικό πνεύμα και βελτίωση σε σχέση με προηγούμενα τουρνουά, κερδίζοντας τον σεβασμό των αντιπάλων.
Για πολλούς εκείνη η Εθνική του 1965 ήταν ο προάγγελος των μελλοντικών επιτυχιών. Κι αυτή η άποψη έχει λογική βάση!
Και πάμε στο 1967 στη Φινλανδία και το 1969 στην Ιταλία όπου η Εθνική Ελλάδας δεν είναι φυσικά η… υπερδύναμη του ευρωπαϊκού μπάσκετ (όπως έγινε μετά) αλλά έκανε δειλά βήματα προς τα πάνω, ήταν αξιοπρεπής και επιθυμούσε διάκριση.
Ο Γιώργος Κολοκυθάς ήταν ο απόλυτος ηγέτης της Εθνικής Ελλάδας στα Eurobasket 1967 και 1969. Στις δύο αυτές διοργανώσεις αναδείχθηκε πρώτος σκόρερ του τουρνουά (26,7 πόντοι στη Φινλανδία και 25,3 στην Ιταλία) ξεδιπλώνοντας το αστείρευτο ταλέντο του.
Η Εθνική Ελλάδας πάλευε για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα τότε. Αντιμετώπισε ομάδες που τότε ήταν στο κορυφαίο επίπεδο της Ευρώπης, όπως η Σοβιετική Ένωση και η Ιταλία, και κατάφερε να σταθεί ανταγωνιστικά. Η ομάδα δεν υπήρξε αδύναμη, αλλά μαχητική, βασισμένη στην τεχνική, στην τακτική και στο πάθος.
Ο Κολοκυθάς ήταν ο παίκτης που τράβηξε το βάρος της επίθεσης, συνδυάζοντας σκοράρισμα και καθοδήγηση. Η επιμονή του και το μπασκετικό του ένστικτο εμπνέουν σεβασμό ακόμα και σήμερα. Η παρουσία του σε δύο συνεχόμενα Ευρωμπάσκετ αποτελεί απόδειξη της σταθερότητας και της ποιότητας που είχε η Εθνική εκείνη την εποχή.
Αυτή η περίοδος ήταν καθοριστική για την εδραίωση της Ελλάδας στο ευρωπαϊκό μπάσκετ. Η ομάδα απέκτησε εμπειρία και βελτίωσε το επίπεδό της, έχοντας στον πυρήνα της έναν παίκτη σαν τον Κολοκυθά που ξεχώριζε για το σκοράρισμά του και την ηγετική του φυσιογνωμία.
Το 1973 και το 1975 σε Ισπανία και Γιουγκοσλαβία αντίστοιχα η Εθνική ομάδα ήταν στην 11η και στην 12η θέση αντίστοιχα.
Στη διοργάνωση του 1973 στην πρώτη φάση έκανε ρεκόρ 1-4 (νίκη μόνο επί της Γαλλίας) ενώ για τις θέσεις 9-12 πρώτα ηττήθηκε από τη Ρουμανία ενώ μετά νίκησε την Πολωνία.
Το 1975 η Εθνική ομάδα δεν έκανε νίκη στην πρώτη φάση (0-3) ενώ στη δεύτερη νίκησε μόνο την Πολωνία (ρεκόρ 1-3) αλλά έφτασε κοντά να νικήσει την Ολλανδία (65-66) σε έναν αγώνα που θα άλλαζε τα πάντα. Τελικά αρκέστηκε στη 12η και τελευταία θέση του τουρνουά.
Το 1979 στην Ιταλία, το 1981 στην Τσεχοσλοβακία και το 1983 στη Γαλλία, η Εθνική ομάδα δεν κατάφερε να μπει στην οχτάδα (9η – 9η και 11η αντίστοιχα).
Το 1979 στον πρώτο γύρο νίκησε μόνο το Βέλγιο ενώ είχε έναν καλό δεύτερο γύρο στις θέσεις 7-12 και με λίγη περισσότερη τύχη θα είχε μπει στην οχτάδα, ίσως και στην 7η θέση. Νίκησε εύκολα τη Βουλγαρία και το Βέλγιο, όπως και την Ολλανδία αλλά δύο ήττες στο καλάθι (Γαλλία) και στα… δύο καλάθια (Πολωνία) την έβγαλαν από την οχτάδα.
Το 1981 η Εθνική ομάδα είχε υψηλές προσδοκίες! Όμως αυτές διαψεύστηκαν από τον πρώτο γύρο όταν έκανε πέντε ήττες σε ισάριθμους αγώνες (Ισπανία, Τσεχοσλοβακία, Ισραήλ, Γαλλία ακόμα και από την Αγγλία).
Στην επόμενη φάση (θέσεις 7-12) δύο νίκες επί της Τουρκίας και της Δ. Γερμανίας την έφεραν στην 9η θέση!
Το 1983, σε μια διοργάνωση όπου πρώτος σκόρερ αναδείχθηκε ο Νίκος Γκάλης η Εθνική ομάδα θα μπορούσε να έχει σαφώς καλύτερο ρεκόρ από το 1-4 (νίκη επί της Σουηδίας) καθώς οι δύο ήττες από Γαλλία και Γιουγκοσλαβία ήταν στο καλάθι και τον πόντο αντίστοιχα. Για τις θέσεις 9-12 η Εθνική ομάδα πρώτα έχασε από τους Τσεχοσλοβάκους ενώ μετά νίκησε τους Σουηδούς και βρέθηκε 11η.
Παρεμπιπτόντως στο Ευρωμπάσκετ του 1985 στη Δυτική Γερμανία, η Ελλάδα δεν ήταν παρούσα! Πόσο παράξενο, αλήθεια, δύο χρόνια πριν το χρυσό Ευρωμπάσκετ να είναι απούσα και 4 χρόνια πριν μόλις… 11η στην Ευρώπη!
Νίκος Μπουρλάκης
