Το 1947 η Αθήνα ζει ακόμη στη σκιά της Κατοχής και του εμφυλίου, όμως μέσα στα φθαρμένα ανοιχτά γήπεδα γεννιέται μια μεγάλη ιδέα. Το μπάσκετ γίνεται καταφύγιο, ελπίδα και κοινός τόπος για μια νεολαία που αναζητά λόγους να πιστέψει στο αύριο.
Βρισκόμαστε στο 1947, λοιπόν. Η κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα δεν είναι και ιδανική αφού το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου βρήκε μια χώρα πάμφτωχη και ρημαγμένη από την κατοχή και παράλληλα ο «εμφύλιος σπαραγμός» άνοιγε ακόμα περισσότερες πληγές στην κοινωνία.
Την ίδια στιγμή κάποιοι εραστές του μπάσκετ, προσπαθούν υπό αντίξοες συνθήκες με τα ελάχιστα ανοιχτά γήπεδα που δεν βρίσκονται και στην καλύτερη κατάσταση, μέσα από τον αθλητισμό να τονώσουν το φρόνημα της νεολαίας, να διατρανώσουν τις αξίες του ευ αγωνίζεσθαι και παράλληλα να ενώσουν τον κόσμο.
Ο Τρίτων, μια ιστορική ομάδα που γεννήθηκε στις στάχτες του πολέμου και της κατοχής (1942) πρωτοστάτησε στη διοργάνωση ενός πρωτοποριακού για την εποχή τουρνουά, το 1947. Πρόκειται για το Κύπελλο Μαντέλλου, το οποίο θεωρείται «πρόγονος» του Κυπέλλου Ελλάδος.
Ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του Σταύρου Μαντέλλου, αθλητή τουΤρίτωνα, ο οποίος έχασε τη ζωή του κατά τη διάρκεια της Κατοχής ή του πολέμου (αναφέρεται ως ο πρώτος αθλητής του συλλόγου που έπεσε υπέρ πατρίδος).
Διεξαγόταν συνήθως την περίοδο των εορτών (Χριστούγεννα/Νέο Έτος) και συγκέντρωνε πλήθος κόσμου, αποτελώντας το κορυφαίο αθλητικό γεγονός για το μπάσκετ της Αθήνας για πάνω από δύο δεκαετίες.
«Εις το τελείως ανακαινισθέν γήπεδον του Τρίτωνος, Γ’ Σεπτεμβρίου και Τήνου, αρχίζουν οι αγώνες μπάσκετ μπωλ του Κυπέλλου Μαντέλλου» όπως διαβάζουμε στην εφημερίδα «Εμπρός» στις 6 Νοεμβρίου του 1947.
Για να καταλάβετε πόσο σημαντική διοργάνωση ήταν, συμμετείχαν 19 σωματεία Α’ και Β’ Κατηγορίας, με 61 ομάδες και περίπου 600 αθλητές και αθλήτριες. Για την ακρίβεια οι 48 ομάδες ήταν αρρένων και οι 13 ομάδες ήταν γυναικών και νεανίδων.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στην εφημερίδα, ήταν η μεγαλύτερη οργάνωση αγώνων αθλοπαιδιών και για πρώτη φορά στην Ελλάδα μια διοργάνωση είχε τόσο μεγάλη συμμετοχή. Οι αγώνες διήρκησαν μέχρι το τέλος του Δεκεμβρίου όταν κι αναδείχθηκαν οι νικήτριες ομάδες των εννέα διαφορετικών κατηγοριών ανδρών, εφήβων, παίδων, γυναικών και νεανίδων στις οποίες ο Σύλλογος Α.Ο. Τρίτων θα απένειμε και τα ανάλογα μετάλλια ή και το Κύπελλο Σταύρου Μαντέλλου!
Στο απόκομμα της εφημερίδας της εποχής μπορείτε να δείτε κι αποτελέσματα από τις πρώτες ημέρες των αγώνων.
Τα ρεπορτάζ της εποχής ανέφεραν ότι στόχος του Τρίτωνα δεν ήταν απλώς η διοργάνωση ενός τουρνουά αλλά η διάδοση του μπάσκετ και η επικράτησή του ως δημοφιλέστερου αθλήματος στην Ελλάδα. Ο ενθουσιασμός και το όραμα των ανθρώπων της ιστορικής ομάδας, δεν κρύβονται.
Μπορείτε να δείτε και φωτογραφία (στο τέλος δεξιά) με τον Γαρυφαλλίδη να σουτάρει στον αγώνα του Τρίτωνα με τον Σπόρτιγκ.
Βεβαίως δεν έλειψαν και κάποια… παρατράγουδα εκείνη την εποχή, για το Κύπελλο Δεκατηρίδος Σπόρτιγκ και στον αγώνα των διοργανωτών με τον Τρίτωνα καθώς τέσσερις παίκτες έμπλεξαν σε φασαρία, αλλά το Κύπελλο Μαντέλλου συνεχιζόταν με ιδιαίτερη τάξη. Την ίδια εποχή γίνονταν κι αγώνες για το Κύπελλο Εσπέρου οπότε καταλαβαίνετε ότι γενικώς το μπάσκετ είχε επικεντρωθεί σε μια μεγάλη διοργάνωση (αυτήν ακριβώς που περιγράφουμε) αλλά παράλληλα είχε και έντονη δραστηριότητα σε πολλές περιοχές.
Στην παρακάτω φωτογραφία βλέπουμε την ομάδα του Τρίτωνα της εποχής.
Ο κόσμος είχε ενθουσιαστεί σύμφωνα με τις αναφορές του Τύπου της εποχής: «Γενική είναι η γνώμη των εμπείρων φιλάθλων που παρηκολούθησαν τους αγώνας, ότι η τεχνική πρόοδος βαδίζει παράλληλα με την ποσοτική ανάπτυξη του μπάσκετ. Συναρπαστικαί φάσεις και δραματικοί συναγωνισμοί συνεκίνησαν αθλητάς και θεατάς, ιδιαιτέρως μάλιστα μεταξύ ομάδων που δεν έλαβαν ακόμα μέρος σε επίσημα πρωταθλήματα».
Στο τουρνουά αθλοθετήθηκαν 11 κύπελλα για διάφορες κατηγορίες. Ως προς τον τελικό απολογισμό:
«Πολυνίκης σύλλογος εις το Κύπελλον Μαντέλλου ανεδείχθη ο Α.Ο. Τρίτωνος επιτυχών να εισαγάγη 6 ομάδας του εις τους τελικούς των διαφόρων κατηγοριών εκ των οποίων μία –η αναπληρωματική ανδρών– ανεδείχθη πρώτη εις την γενικήν βαθμολογίαν ήλθεν ο Α.Ο. Σπόρτιγκ τοποθετήσας 4 ομάδας του εις τους τελικούς και αποσπάσας την Α’ Κατηγορίαν νεανίδων και παίδων.
Νικητής των κατηγοριών ανδρών και εφήβων ανεδείχθη ο Πανελλήνιος Γ.Σ. τρίτος της γενικής βαθμολογίας. Η ΑΕΚ επίσης απέσπασε την πρώτην νίκην και το Κύπελλον της Β’ Κατηγορίας παίδων καθώς και το Κύπελλο πολυνίκους Β’ Κατηγορίας. Τέλος, ο Παναθηναϊκός εκέρδισεν εις την Β’ Κατηγορίαν ανδρών».
Στην παρακάτω φωτογραφία βλέπουμε την ομάδα γυναικών του Τρίτωνα, νικήτρια στο Κύπελλο Μαντέλλου το 1947.
Στις 6 Ιανουαρίου του 1948, η εφημερίδα «Αθλητισμός της Ελλάδος» κάνει εκτενή αναφορά στη διοργάνωση και τονίζει ότι το Κύπελλο Μαντέλλου αποτελεί σταθμό στην εξέλιξη του μπάσκετ.
Μάλιστα αναφέρεται ότι παρά την αρχική απαισιοδοξία με δεδομένο ότι για πρώτη φορά είχαν μαζευτεί τόσες πολλές ομάδες όπως επίσης διαιτητές και κριτές (κάτι που προκαλούσε έντονη ανησυχία ως προς την ομαλή διεξαγωγή) τελικά όλα πήγαν υπέροχα. Κι εκείνο που υπογραμμίζεται είναι ότι «για πρώτη φορά απαιτείτο στενή συνεργασία και υποστήριξις όλων των ομάδων ενός Συλλόγου για να κερδίσει το Κύπελλο ο πολυνίκης»!
Τι σημαίνει αυτό; Ότι για τον πολυνίκη μετρούσε η συνολική βαθμολογία των ομάδων ανδρών, γυναικών, παίδων, εφήβων και νεανίδων! Άρα κάθε αγώνας είχε σημασία ως προς την τελική βαθμολογία.
«Η εφετινή οργάνωση του Κυπέλλου Σ. Μαντέλλου υπήρξε σαν σύλληψη ιδέας και σαν εκτέλεση η πιο επιτυχής» έγραψε στην παραπάνω εφημερίδα ο Ι.Αγγέλου.
Το Κύπελλο Μαντέλλου υπήρξε ένα αποτύπωμα εποχής, μια πράξη συλλογικής πίστης στη δύναμη του αθλητισμού. Μέσα από την οργάνωση, τη συμμετοχή και τον ενθουσιασμό, έδειξε πως ακόμη και στα πιο δύσκολα χρόνια το μπάσκετ μπορούσε να ενώνει, να προοδεύει και να χαράζει τον δρόμο για όσα θα ακολουθούσαν.
Νίκος Μπουρλάκης
